Welk bitloos hoofdstel is het beste (voor mijn paard)?

Waarom bitloos?

Het is helemaal niet dat ik tegen het gebruik van een bit ben, maar zowel Cirius als mijn vorige Arabier gaven aan dat ze niet erg gelukkig waren met een bit in hun mond. Ik heb beiden met bit ingereden, maar ben daarna toch overgegaan op bitloos omdat ze met bit niet wilden ontspannen. Als ik ondertussen één ding heb geleerd van mijn Arabieren is het wel dat ik naar ze moet luisteren. Daar worden we uiteindelijk beiden gelukkiger van. Maar het is niet altijd eenvoudig om het goed te doen, want het was mij bijvoorbeeld niet gelijk duidelijk welk type bitloos het dan moest worden.

De keuze is reuze…..

De zoektocht is begonnen met mijn vorige Arabier. Ik ben met haar begonnen met een hackamore met korte scharen. Daar liep ze op zich prima onder, maar ik ben gewend op met bit te rijden en ik rij ‘Engels’. Met een hackamore moet je eigenlijk anders sturen dan met een bit, namelijk via druk tegen de hals. Wanneer je een teugel van de hals doet, kantelt de schaar van de hackamore en drukt die in het hoofd. Dat vond ze niet heel prettig (kan ik me voorstellen), maar ik wilde eigenlijk ‘gewoon’ dressuur blijven rijden.

longeren met een kaptoom
logeren met een kaptoom

Goed, de hackamore was dus exit. Toen heb ik een sidepul geprobeerd. Eigenlijk gewoon een neusriem met twee ringetjes aan de zijkant waar je de teugels aan moet bevestigen. Dat was in zoverre geen succes dat mijn dame er ‘dwars doorheen’ liep. Ik kon nog wel sturen (werkt net als een bit), maar de rem werkte bepaald niet goed meer. Voor het rijden in de bak was dat geen probleem, ze kwam ook wel terug op mijn zit, maar wanneer we naar het bos wilden was dat toch wel een dingetje…. Stoppen om de weg over te steken was al niet gegarandeerd, dus het was onverantwoord om daarmee naar buiten te gaan. Later heb ik nog een kaptoom geprobeerd met een leren, ongevulde (geen metaal) neusriem. Die gebruikte ik voor longeren, maar je kunt er ook mee rijden. In theorie, want in ons geval gaf dat bijna hetzelfde effect als de sidepul: geen ontzag. (NB de kaptoom die in de klassieke rijkunst wordt gebruikt heeft een metalen vulling in de neusriem en is daarmee veel scherper dan de mijne).

Toen heb ik een ‘Glücksrad’ geprobeerd. Dat is bijna hetzelfde als een ‘bloem hackamore’. Een rad met zes openingen (tussen de ‘spaken’) op gelijke afstand van elkaar. Aan twee tegenover elkaar liggende openingen wordt een bijgeleverde neusriem gemonteerd. Je hebt dus aan weerszijden van het hoofd zo’n ‘bloem’, die met elkaar verbonden is via de neusriem: een riem over de neus en een riem onder de kin/kaak door. Vervolgens kun je kiezen aan welke van de overgebleven openingen je de bakstukken en de teugels vastmaakt.  Wanneer je weinig druk wilt dan kies je voor de teugels voor de openingen die meer naar achter liggen en voor de bakstukken die meer naar voren liggen. De andere openingen leveren meer schaarbeweging bij aannemen van de teugels en werken daarmee scherper in de op neus, de kin/kaak en achter de oren. Het kan op die manier een vrij scherpe optoming worden, maar ook een hele zachte. Het verhaal ging dat je ermee kon rijden alsof je met een bit reed en dat trok me wel aan. Helaas had ik die ervaring toch niet helemaal. Mijn dame liep er weer prima onder, maar met het sturen klapte de bloem toch ook om (of wilde dat doen) en daarmee prikte hij toch met de rand in haar hoofd. Niet ideaal.

kaakgekruist hoofdstel
Kaakgekruist hoofdstel

Ik had al een keer een (geleend) kaakgekruist hoofdstel geprobeerd, maar daar luisterde ze helemaal niet naar (het was ook wat aan de grote kant voor haar). Toen heb ik toch besloten om het nog een keer te proberen, maar nu met een versie die wel goed om haar kleine koppie paste. Er was in die tijd (jaar of 10 geleden) nog weinig keuze en zo ben ik bij het hoofdstel van DrCook uitgekomen: de originele kaakgekruiste optoming. Kaakgekruist wil zeggen dat er een riempje, zoals bij een keelriem onder de kaak doorloopt. Maar dan niet naar de andere kant onder het oor, maar via een ring aan de neusriem naar de teugel. Vanaf de andere kant loopt net zo’n riempje onder de kaak door naar een ring aan de andere kant van de neusriem. Sturen gaat net zoals dat je met bit rijdt: via de linker teugel komt er spanning op het riempje dat van de rechterkant onder de kaak doorloopt en omgekeerd. Een teugel meer aannemen dan de andere geeft meer druk aan één kant tegen de kaak en wordt het hoofd als het ware opzij geduwd. Druk op twee teugels geeft druk op beide riempjes, dus aan beide zijden van de kaak, op de neus (omdat de riempjes door de ringen aan de neusriem lopen) en achter de oren (omdat de riempjes aan het kopstuk vast zitten).

Dat hoofdstel was een succes en ik ben het blijven gebruiken, in plaats van een hoofdstel met bit. Die merrie heb ik daarna verkocht en nu heb ik alweer zeven jaar mijn Cirius. Cirius heb ik zowel met, als zonder bit beleerd. Hij vond het bit echt een drama, bleef er maar op kauwen en was tijdens het rijden vooral met bit bezig en niet met mij. Een reden daarvoor was, dat moet ik eerslijk toegeven, dat ik mijn handen niet helemaal stil kon houden. Daardoor bleef het bit in zijn mond bewegen. Mijn handen waren echt geen drama hoor, maar echt netjes stil waren ze ook niet. En dat vond Cirius echt niet fijn. Ik heb een aantal verschillende bitten geprobeerd, maar hij bleef erg onrustig met zijn bit. Het kaakgekruiste hoofdstel vond hij wel ok, zolang ik met vrij losse teugel bleef rijden. Zodra ik de teugels aannam begon hij na een tijdje met zijn hoofd te schudden, alsof hem wat dwars zat dat hij kwijt wou.

Dressuur met een kingekruist bitloos hoofdstel

kingekruist hoofdstel
kingekruist hoofdstel

Na lang te hebben geprobeerd of hij dan misschien toch het bit wilde accepteren, heb ik uiteindelijk een kingekruist hoofdstel voor hem gekocht. Dat is een neusriem, met aan twee kanten een kort riempje met ring en aan twee kanten een riempje die van de ene zijkant van het hoofd, onder de kin door, via het ringetje aan de andere kant van het hoofd, naar de teugel gaat. Teugels aannemen levert druk rond de neus en kin en in lichte mate ook achter de oren. Dit bleek het ideale hoofdstel voor Cirius. Hij ontspande onmiddellijk en liep als een zonnetje. Hij blijft erg makkelijk afgeleid, maar dat zit in zijn aard. Wanneer ik hem kan overtuigen van het feit dat hij met zijn kop bij mij moet zijn en niet bij de omgeving, dan wil hij goed aan het werk en loopt hij heerlijk op dit hoofdstel.

Sturen gaat bijna precies zoals met een bit. Druk op de linkerteugel geeft druk aan de linkerkant én aan de rechterkant van de ‘neus’. Net zoals bij een bit, want ook daar krijg je dan druk aan de linker-, maar ook aan de rechterkant. Je ‘trekt’ het bit immers een stukje door de mond. Ook wanneer je weinig druk gebruikt zal het bit toch in de mond verschuiven. De druk die je met bit op de mondhoeken uitoefent, oefen je met het kingekruiste bitloze hoofdstel aan de zijkanten van de neus uit. En dat wat er met een bit in de mond gebeurt, gebeurt er met een kingekruist hoofdstel min of meer onder de kin. Dus het is wel anders, maar toch is het effect van de inwerking (de reactie van het paard) bij beide hoofdstellen vergelijkbaar.

Je hoeft je hulpen naar mijn ervaring dus ook niet aan te passen wanneer je overstapt van bit naar kingekruist bitloos. Los van het sturen kun je, bijvoorbeeld, door je binnenhand op te tillen, net als met een bit, je paard vragen na te geven. Je kunt halve ophoudingen geven, naar je buitenhand toe rijden, alles wat je met een bit zou willen kan ook met deze kingekruiste optoming. Tenminste, met een paard dat daar gevoelig voor is. En ik rij geen torenhoge dressuur (zo’n beetje L – L2 niveau). Ik heb geen idee of hoge dressuur ook kan, maar ik kan me heel goed voorstellen van wel. Dressuur rijden is tenslotte voornamelijk gebaseerd op afspraken tussen jou en je paard en zolang je van elkaar begrijpt wat de bedoeling is, denk ik niet dat een scherp bit automatisch beter werkt. Maar ik denk ook dat het van het paard afhangt. Cirius is erg gevoelig en reageert op weinig (als hij er met zijn kop bij is). Ik kan me voorstellen dat wanneer je een wat minder gevoelig dier hebt, die misschien makkelijker door deze hulpen heen loopt. Het is wel handig wanneer je je paard ook op je zit kunt rijden, zodat je de teugels niet zo dringend nodig hebt. Dan kun je ze gebruiken voor het fijnere werk. Want omdat het kingekruiste hoofdstel minder scherp is dan een bit, zul je ook wat harder moeten trekken om te remmen, als dat de manier is waarop je normaal gesproken remt. Wanneer je je paard leert om terug te komen op je zit, is dat trekken helemaal niet nodig.

Kin- en kaakgekruist: voor ons de ideale combinatie

Met Cirius gebruik ik nu twee hoofdstellen: het kingekruiste systeem voor de dressuur en het kaakgekruiste systeem voor de buitenritten. Omdat hij een hekel heeft aan de druk om zijn hoofd, komt hij goed terug op het kaakgekruiste systeem. Veel beter dan op een bit. Een groot voordeel is namelijk dat hij het kaakgekruiste systeem niet kan ontwijken. Hij kan het niet vastpakken. Ik bepaal de druk en hij kan er niks aan doen. Dat kan hij bij een bit wel. Als hij echt wil dan kan hij dat vastpakken en dan heb ik niks in te brengen. Op Cirius is een buitenrit met een kaakgekruist hoofdstel om die reden veiliger dan met een bit. Ik krijg regelmatig opmerkingen van mensen ‘op straat’ dat ze het dapper van me vinden, of dat ze het levensgevaarlijk vinden, of dat ze het geweldig vinden maar het zelf nooit zouden durven, of gemompel op afstand dat het verboden zou moeten worden omdat zij de schade betalen van de ongelukken. Bij ons is het niet een kwestie van durven. Het is veiliger dan met bit en het is een fijn gevoel om te weten dat Cirius er geen hekel aan heeft. Zolang ik de teugels niet te strak vastpak.

kaakgekruist op buitenritten
kaakgekruist op buitenritten

Waarom geen kingekruist op buitenritten? Om twee redenen: ten eerste rij ik het vrij ‘kaal’: alleen met de neusriem (dus geen keelriem of frontriem). Wanneer hij met zijn hoofd schud dan kan het vrij makkelijk over zijn oren schuiven en dus af vallen. Dat is me tijdens het rijden nog nooit gebeurd, maar wel een keer dat het over één oor zakte. Dat wil je niet meemaken wanneer je in het bos rijdt. Ten tweede reageert hij er in de bak echt super op, maar heb ik toch meer in te brengen met een kaakgekruist hoofdstel. Dus voor de veiligheid is dat een betere optoming in het bos. Even afkloppen, maar hij is er nog nooit vandoor gegaan. Ook niet toen een ander paard dat wel deed. En ook niet op dagen dat hij ERG jolig is buiten. Hij wil wel harder, maar komt terug op de druk om zijn hoofd.

De ideale oplossing is paard-afhankelijk

Kortom, ik ben met mijn paarden bij bitloos uitgekomen en het bevalt uitstekend. Niet omdat ik tegen bitten ben, maar omdat het voor ons beter werkt dan met bit. Zonder bit is ontspanning vrij eenvoudig te krijgen (bepaalde dagen daargelaten), met bit was dat een zeldzaamheid. Het heeft mij zelf even gekost voordat ik wilde toegeven dat voor ons bitloos dus ‘the way to go’ was. Het voelde een tijdje als falen, want paardrijden doe je met een bit. Daar ben ik gelukkig overheen en ik kan erg genieten van een potje bitloos dressuren in de bak of een rondje door het bos en over de hei.

Maar ondanks dat ik ondertussen zo ongeveer alle soorten bitloze optomingen heb geprobeerd, kan ik niemand een gericht advies geven over welk bitloos hoofdstel het beste is. Dat is voor elk paard ander. En misschien is voor jouw paard juist een bit wel ideaal. Het blijft een kwestie van proberen. Maar dat is wel de moeite waard!

 

Wil je meer lezen over mijn ervaringen in mijn leven met paarden (en pony’s)? Kijk dan ook eens bij mijn andere blogs

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *