Zitten in balans

In balans (blijven) zitten is één van de moeilijkste dingen van paardrijden. Het klinkt zo simpel: zitten is toch niet meer dan gewoon op je paard blijven wanneer hij in beweging is? Dat is toch stap 1 van paardrijden? Dat is waar, maar daar houdt de kunst van ‘zitten’ niet op, daar begint hij pas. Blijven zitten is het allereerste begin, maar iemand die op zijn paard kan blijven zitten is nog niet aan het paardrijden.

Wanneer je als ruiter op de rug van je paard plaatsneemt breng je het paard daarmee per definitie uit balans. Nog even los van de onnatuurlijke belasting voor de rug zorgt jouw gewicht op zijn rug ervoor dat zijn natuurlijk evenwicht verstoord wordt. Dat is op zich geen probleem, dat kan het paard zo weer herstellen en dan kunnen jullie samen verder. Tenminste, als jij niet beweegt ten opzicht van zijn (nieuwe) natuurlijke zwaartepunt… En daar zit hem het probleem. Want elke ruiter, hoe goed ook, zit niet voor 100% mee met de beweging van het paard en daarmee brengt hij het paard uit balans. Hoe beter je mee zit, hoe minder je paard uit balans raakt.

Een ander probleem voor het paard is als jouw zwaartepunt op het paard niet dichtbij zijn natuurlijke zwaartepunt ligt. Hoe verder deze twee van elkaar gescheiden zijn, hoe moeilijker het voor het paard is om weer in balans te komen. Dus een ruiter hindert het paard het minst wanneer hij rechtop zit en meezit in de beweging van het paard. Dus niet voorover, achterover, of naar links of rechts. Daarmee haal je je paard uit balans. Kort door de bocht: je bent in balans wanneer je zonder spierspanning kunt blijven zitten.

Dit klinkt allemaal heel logisch, maar hoe leer je goed zitten? Door van het begin af aan daar veel aandacht aan te besteden. Het liefst zonder dat je met je aandacht bij je paard hoeft te zitten (dus aan de longe). Ik heb het hele grote geluk gehad dat het bij de ponyclub waar ik als klein meisje begon (ik was 7) de standaard was om eerst een jaar voltigeles te krijgen, voordat je op een pony met zadel werd gezet. Op die manier heb ik de kans gekregen om eerst vertrouwen te krijgen, de bewegingen te leren kennen, me goed vast te kunnen houden aan de voltigebeugels (in plaats van aan de teugels of de rand van het zadel) om me in balans te houden. Zo heb ik langzaam aan geleerd mijn balans te houden op een bewegende pony terwijl ik bewegingen uitvoerde. We begonnen met een eenvoudig met één hand ‘appels plukken en die voorzichtig in een mand voor me te leggen’. Heel erg spannend in het begin, zelfs in stap! Toen ik dat eenmaal goed durfde werd het langzaam uitgebouwd naar twee handen wijd (‘vrije zit’ in voltigetermen), rondje draaien op de rug (‘de molen’), op de knieën, dan een been naar achter strekken en later zelfs ook nog een hand naar voren (‘de vlag’). En dat allemaal in stap en draf en galop. Op een heeeeele brave pony die gelijk stilstond als we er af dreigden te vallen.

We werden door die voltigelessen zo ontspannen en onbevangen, dat de overgang naar een zadel niet zo groot was. We zaten dus gelijk behoorlijk stevig. Na een half jaar ‘dressuur’ lessen (leren sturen en tempo bepalen, althans de beginselen daarvan, op onze ponies was dat wel eens een uitdaging…) begonnen we aan de verlichte zit. Weer een heel mooi instrument om je balans te perfectioneren. Al gauw was het “knoop in de teugel, handen in de nek (of op de rug) en in verlichte zit”. In een rijtje achter elkaar in draf. Dat was pas balans oefenen! Want die ponies hadden natuurlijk hun eigen ideeën over de route en bepaald geen constant tempo. “Niet aan de teugels komen, doorrijden!”

pony met eigen idee over de route
Mijn pony had zo zijn eigen idee over de route

De volgende stap was cavaletti lopen en een mini-sprongetje. Doodeng!!!!! Heel veel buitelpartijen, maar gewoon “pijn gedaan? Nee? Dan hup, er weer op, niks aan de hand”. Pijn deed het eigenlijk nooit echt, maar geschrokken was je wel! Toen we die beweging van over cavaletti draven en daarna ook van een sprongetje hadden leren kennen en konden blijven zitten tijdens de sprong (alles ging in verlichte zit), werd het ook daar: “knoop in de teugel, handen op de rug/in de nek en in verlichte zit blijven!”. We waren toen al wel wat meer ervaren, een jaar of 3 les gehad denk ik. Moeilijk! Maar na even oefenen goed te doen. Die teugels had je inderdaad niet nodig om in balans te blijven, hoewel een hand op de manenkam af en toe toch wel handig was…

De moeilijkste en leukste oefening kwam pas weer een paar jaar later, toen we ook in wedstrijdverband al wel wat parcoursjes gesprongen hadden. Er werd een ‘straat’ gebouwd met staanders en palen zodat de ponies niet uit konden breken en daarbinnen werden hindernisjes gezet. Natuurlijk was het weer “doe maar een knoop in je teugel en boven de sprong nu met twee handen naar boven uitstoten”. Dat werd uitgebouwd naar een aantal in-uitjes op een rij en boven elke sprong met twee handen boven je hoofd uitstoten. De eerste keer donder je voorover op de hals van je pony, maar daarna heb je algauw je balans gevonden en is het eigenlijk een heel fijn gevoel.

Naast de verlichte zit voor de balans hebben we ook de nodige uren zonder beugels mogen rijden. Wat een ellende was dat….. spierpijn!!! Ik denk dat het voor veel ponies ook niet zo fijn was, want niet iedereen was in staat om de bewegingen goed op te vangen en dan hielden die ponies hun rug strak en dan kon je nog minder goed zitten. Maar goed, zo ging dat.

demonstratie op de Levate
Demonstratie op de Levade, nu niet om naar te kijken maar toen was het grote groepslol met maar één knol!  Meedoen was de prestatie.

De voltige beviel zo goed dat we naast het ponyrijden ook een voltigeclubje hadden. Dat was helemaal in het begin van de voltige in Nederland. We zijn een keer naar de Levade geweest in Apeldoorn om een demonstratie te geven. In latere jaren, toen het een wedstrijdsport was geworden, zijn we twee keer (!) Gronings kampioen geweest (bij totaal gebrek aan concurrentie). Na de eerste keer zijn we daarna naar de Levade geweest voor de landelijke kampioenschappen, maar daar hadden we natuurlijk echt helemaal niks te zoeken. Wij deden het erbij, naast onze eerste liefde: ponyrijden in al zijn facetten. De andere teams waren super professioneel en lenig en zo. Wij hadden en vooral veel plezier in en hebben leren vallen als de beste. Want vallen doe je veel bij voltige, vooral als je nieuwe oefeningen leert. Maar dat doet echt geen pijn. Ik denk dat we er met z’n tienen in de loop der jaren allemaal meer dan honderd keer afgevallen zijn en volgens mij heeft niemand er ook maar een blauwe plek aan over gehouden.

eerste Groningse voltige kampioenschappen
Eerste Groningse voltigekampioenschappen…. bij gebrek aan concurrentie werden we kampioen

Maar ja, dat was toen….. Ondertussen doe ik (jammer genoeg) al lang niet meer aan voltige en ben ik er vele jaren niet afgevallen. De laatste drie keer dat ik gevallen ben zijn in de afgelopen paar jaar van mijn huidige paard en daar heb ik steeds wél wat aan over gehouden…. Mijn valvaardigheid laat heel veel te wensen over! Mijn balans is nog wel aardig ok, maar ook daar merk ik dat achteruit ben gegaan. Nu ik dit schrijf bedenk ik dat tijdens buitenritten langere stukken in verlichte zit (en met losse teugel) moet gaan rijden. Gewoon om mijn balans weer te optimaliseren. Wat alles wat ik uit balans zit moet mijn paard weer corrigeren. En dat doet hij!

Dat wist ik wel, maar niet dat het zo erg was… Ik heb jaren (ja echt) moeite gehad om mijn paard recht te krijgen. Elke wending die ik reed gooide hij zijn schouder eruit en als ik dan vervolgens de andere kant op wilde viel hij dus een soort de volgende wending in. Ik kreeg hem tussendoor niet recht, wat ik ook probeerde. En vaak werd het erger naarmate ik langer reed. Mijn zadel zakte ook een beetje scheef. Ik heb het laten controleren, maar het was niet scheef. De osteopaat kwam en die zag dat het bekken van mijn Cirius scheef stond. Dat kon ze gelukkig weer recht zetten, maar de vraag was wel waarom het scheef stond. Een deel van de rijtechnische problemen waren met het rechtzetten van het bekken voorbij, maar niet alles. Ik begreep er niks van totdat ik een nieuw zadel zocht en de zadelpasser tegen mij zei “weet je dat je ene been beter afhangt dan je andere been?”. Daar was ik me dus totaal niet van bewust. Ik heb mezelf laten nakijken en toen bleek dat mijn heiligbeen scheef in mijn bekken zat, waardoor ik dus altijd scheef zat. Dat is waarschijnlijk ontstaan tijdens een van mijn onhandige vallen van Cirius. Maar door mijn scheefheid te compenseren duwde Cirius dus elke wending zijn schouder onder mijn scheve zwaartepunt. Ik zorgde voor zijn scheefheid. Dat was wel een eye-opener voor me en ik voelde me zo schuldige ten opzichte van hem!

Daarom wil ik afsluiten met een belangrijke tip:

Werken aan je balans en zit is heel erg goed, maar laat ook op tijd jezelf nakijken of je symmetrie wel helemaal klopt. Want door jouw asymmetrie kun je het je paard aardig lastig maken, wat jij dan weer (zoals ik) uit kan leggen als ongehoorzaamheid en zelfs kan leiden tot overbelasting. Meten = weten en dat geldt voor je paard, maar vergeet ook jezelf niet!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *